Το Κρυονέρι με το γραφικό λιμανάκι του βρίσκεται 3 χιλ. ανατολικά της Τοπικής  Ενότητας Γαλατά . Eίναι ένας πανέμορφος παραλιακός οικισμός με 90 περίπου  κατοίκους και  ανήκει διοικητικά στη Τοπική Κοινότητα Γαλατά του δήμου Ναυπακτίας. Θεωρείται το επίνειο του Γαλατά και   βρίσκεται στο νότιο τμήμα του νομού Αιτ/νίας, σχεδόν απέναντι από την Πάτρα, στην ακτή του όρμου Καλυδώνας και στους πρόποδες του όρους  Βαράσοβα.  Εντυπωσιακή είναι η ομορφιά των πανύψηλων αυτών βράχων που  είναι ιδανικοί για αναρριχήσεις.
 

   Το Ευηνοχώρι είναι Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Ι.Π. Μεσολογγίου και βρίσκεται στο νότιο μέρος του νομού Αιτωλοακαρνανίας έχοντας ως φυσικά του όρια ανατολικά τον ποταμό Εύηνο, νότια τον Πατραϊκό κόλπο, βόρεια το όρος Αράκυνθος ή Ζυγός και δυτικά την πόλη του Μεσολογγίου.

   Το Ευηνοχώρι είναι άρρηκτα συνδεδεμένο ιστορικά , πολιτισμικά, εθιμικά και γεωπολιτικά τόσο με την αρχαία Καλυδώνα όσο και με την Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου, που τους συνδέει η κοινή τους πορεία μέσα στα βάθη των αιώνων.

   Η Βαράσοβα βρίσκεται ανατολικά του Εύηνου ποταμού και δυτικά του Αντιρρίου και της Παλιοβούνας. Είναι ένας τεράστιος όγκος ασβεστολιθικών πετρωμάτων και το ύψος του είναι 917 μέτρα. Στην αρχαιότητα ονομαζόταν Χάλκεια.

   Η Πλευρώνα ήταν μια από τις σημαντικότερες πόλεις της Αιτωλίας. Θα τη συναντήσει κανείς στους πρόποδες του Αράκυνθου, βορειοδυτικά του Μεσολογγίου. Σήμερα οι ντόπιοι αποκαλούν τα ερείπια αυτά και Κάστρο της Κυρά-Ρήνης, όπως αποτυπώνεται από σχετικό λαϊκό θρύλο.

   Η αρχαία Καλυδώνα βρίσκεται στη θέση «Κούρταγα» πεντακόσια περίπου μέτρα από το Ευηνοχώρι Αιτωλοακαρνανίας. Η πόλη ήταν χτισμένη κοντά στη δεξιά όχθη του Ευήνου ποταμού, στους πρόποδες του όρους Αράκυνθος.

   Οφείλει το όνομά της, σύμφωνα με τη μυθολογία, στον Καλυδών, γιο του Αιτωλού και της Προνόης, ενώ αναφέρεται από τον Όμηρο σαν μία από τις πέντε αιτωλικές πόλεις που συμμετείχαν στην πολιορκία της Τροίας.

   Η Καλυδώνα ήταν χτισμένη πάνω σε δύο λόφους και περικλειόταν με τείχος περιμέτρου 4 χλμ. που είχε πύργους και δύο κύριες πύλες.

   Σήμερα στον χώρο σώζονται ακόμα τα ερείπια του ναού της Αρτέμιδος, του Απόλλωνα και του Διονύσου. Επιπλέον, μπορεί να αντικρίσει κανείς το αρχαίο θέατρο, που είναι σε πολύ καλή κατάσταση, το Ηρώο του και τον τάφο του Καλυδώνιου ήρωα Λέοντα.

   Οι Οινιάδες είναι αρχαία Ακαρνανική πόλη του 5ου π.Χ. αιώνα, 25 χλμ. δυτικά του Μεσολογγίου, κοντά στο χωριό Κατοχή και ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Αιτωλοακαρνανίας.

   Χτισμένη κοντά στις εκβολές του Αχελώου, ήταν παράλια πόλη και μία εκ των Εχινάδων νήσων. Η πόλη θεωρείται πως πήρε το όνομά της από τον Αιτωλό βασιλιά Οινέα, ενώ στον Μεσαίωνα ονομαζόταν και Τρικαρδόκαστρο. Έτσι αποκαλούνται σήμερα τα ερείπια των τειχών της αρχαίας πόλης.

   Από τα σημαντικότερα ευρήματα της περιοχής είναι το αρχαίο τείχος, που σώζεται έως σήμερα και έχει 14 πύλες, καθώς και το θέατρο, που χωράει 3.000 θεατές και στο οποίο διοργανώνεται κάθε χρόνο το Φεστιβάλ Αρχαίου Θεάτρου Οινιάδων.

   Η Αλίκυρνα ήταν αρχαία αιτωλική πόλη και χρονολογείται στον 4ο π.Χ. αιώνα. Τα ευρήματα είναι μεγάλης αρχαιολογικής αξίας, ενώ αυτό που εντυπωσιάζει περισσότερο είναι η τεράστια έκταση της αρχαίας πόλης και το σχέδιο και η ρυμοτομία της.

   Στη βορειότερη κορυφή του λόφου διατηρούνται τα ερείπια μικρού οχυρωματικού περιβόλου, έκτασης περίπου 20 στρεμμάτων, που περικλείει την ακρόπολη. Στην περιοχή έχουν ανακαλυφθεί επίσης τάφοι της γεωμετρικής και ελληνιστικής εποχής, τμήμα χαλικόστρωτου δαπέδου αρχαίας κατοικίας καθώς και τμήμα αρχαίου αγωγού αποχέτευσης. Στο χώρο ανακαλύφθηκε και ένας υπόγειος μακεδονικού τύπου τάφος, που αποτελείται από έναν προθάλαμο και δύο νεκρικούς θαλάμους.

   Σε απόσταση 2 περίπου χιλιομέτρων από την πόλη του Μεσολογγίου και μόλις 60 μέτρων βορείως της διασταύρωσης της εθνικής οδού Αντιρρίου - Αγρινίου, βρίσκονται οι γνωστές, ήδη από τον 19 αι., ρωμαϊκές θέρμες Αγίου Θωμά. Πιο συγκεκριμένα, ο Βρετανός στρατιωτικός και περιηγητής W. M. Leake προσδιορίζει τη θέση τους ως «ευρισκόμενη στο μέσον της απόστασης Μεσολογγίου – Καλυδώνας».

   Εικάζεται πως οι θέρμες κτίστηκαν τον 2^ο αι. μ.Χ. και καταστράφηκαν από τον ισχυρότατο σεισμό του 551 μ.Χ., που έπληξε ολόκληρη τη βορειοδυτική Πελοπόννησο και την Αιτωλία, ενώ ο χώρος κατόπιν χρησιμοποιήθηκε ως χριστιανικό νεκροταφείο. Οι εργασίες για την ανάδειξη του μνημείου, που εντάχθηκαν στο πρόγραμμα INTERREG II, περατώθηκαν το 2001.

   Πρόκειται για ένα μεγάλο δημόσιο συγκρότημα ρωμαϊκών θερμών (λουτρών), οι τοίχοι του οποίου σώζονται σε μέγιστο ύψος 7μ. Έχει σχήμα Τ στην κάτοψη και αποτελείται από τρεις σαφώς ευδιάκριτους χώρους, μία μεγάλη ορθογώνια δεξαμενή στο ανατολικό τμήμα του για το ψυχρό λουτρό, έναν κεντρικό χώρο με τέσσερις κτιστούς κυλινδρικούς λουτήρες για το χλιαρό λουτρό και τέλος μία σειρά από μικρούς χώρους διαφόρων σχημάτων στο δυτικό τμήμα του, διαμορφωμένους σε μπανιέρες για το θερμό λουτρό.

   Ένα ακόμη ιστορικό κτήριο της πόλης είναι το μηχανοστάσιο του παλιού Σιδηροδρομικού Σταθμού Ι.Π. Μεσολογγίου, γνωστό σήμερα ως «Τρικούπειο πολιτιστικό Κέντρο».

   Ο Χαρίλαος Τρικούπης ήταν ο οραματιστής, που αποφάσισε τη δημιουργία σιδηροδρόμου σε όλη τη χώρα το 1882. Στο πλαίσιο αυτό, τον Ιούνιο του 1888 αρχίζουν οι εργασίες κατασκευής της 44 χιλιομέτρων γραμμής Μεσολογγίου – Αιτωλικού – Αγρινίου, με το πρώτο δρομολόγιο να πραγματοποιείται από το Μεσολόγγι προς το Αγρίνιο, στις 15 Μαρτίου 1890, ενώ την αμέσως επόμενη χρονιά παραδίδεται προς χρήση και η προέκταση της γραμμής Μεσολογγίου – Κρυονερίου. Αξίζει να σημειωθεί πως ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Μεσολογγίου αποτέλεσε τον κεντρικότερο σταθμό του δικτύου της Βορειοδυτικής Ελλάδας (Σ.Β.Δ.Ε.).

   Σήμερα, το ανακαινισμένο πλέον μηχανοστάσιο του παλιού σιδηροδρομικού σταθμού, λειτουργεί ως Πολιτιστικό Κέντρο. Εκεί λαμβάνουν χώρα καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς θεατρικές παραστάσεις, προβολή ταινιών, συναυλίες και διαλέξεις, ενώ πολλές φορές φιλοξενεί στους χώρους του και εκθέσεις έργων τέχνης.

    Την είσοδο της πόλης, δίπλα από την Πύλη, κοσμεί το μεγαλοπρεπές Άγαλμα της Ελευθερίας.

   Το άγαλμα, ύψους 5 μέτρων, είναι έργο του Κύπριου γλύπτη Νίκου Κοτζιαμάνη και αποτελεί προσφορά του Δημήτρη και της Ελένης Τάσσιου, δύο Ελλήνων Ομογενών με καταγωγή από την Ευρυτανία, που διαμένουν στην Βόρεια Καρολίνα.

   Τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος, που αναπαριστά την προσωποποιημένη Ελευθερία, πραγματοποιήθηκαν στις 12 Απριλίου του 2014 από τον τότε Δήμαρχο Ι.Π. Μεσολογγίου Παναγιώτη Κατσούλη και τον Πρέσβη της Γαλλίας Jean Loup KUHN-DELFORGE.

   Πρόκειται για ένα σημαντικό έργο τέχνης που όχι μόνο αναβαθμίζει πολιτιστικά και αισθητικά την είσοδο της πόλης, αλλά υπενθυμίζει σε όλους μας τη σημασία του υπέρτατου αγαθού της ελευθερίας, για την προάσπιση του οποίου έδωσαν τη ζωή τους οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι.